ग्रामपंचायतीचा निकाल आला, लावा आता ग्रामसेवकाला कामाला…

Gram Panchayat

ग्रामपंचायतींच्या निवडणूका पार पडल्यात. आता पाच वर्षे गावच्या विकासासाठी काम करण्यासाठी सदस्य बॉडीतून सरपंच निवडही होईल आणि कामाला सुरुवात. गावच्या या कारभारात सरपंच आणि सदस्य मंडळांना मदत करण्याची जबाबदारी असते ग्रामसेवकाची. ग्रामसेवक म्हणजे ग्रामपंचायतीच्या कामात मदत करण्यासाठी महसूल प्रशासनाने (Revenue Administration) नेमलेला शासकीय कर्मचारी. त्यांच्याकडे कामे घेवून जाणाऱ्यांमध्ये बऱ्याच जणांचा तक्रारीचा सुर ही असतो. अनेकदा दूर खेड्यागावातल्या ग्रामपंचायत कार्यलायात जाणं ग्रामसेवक टाळतात. कामचूकार वागतात. त्यामुळं त्यांच्या काम करण्याच्या पद्धतीवर वारंवार प्रश्नचिन्ह निर्माण होत असतं. अशावेळी कोणत्या अधिकारांचा वापर करुन त्यांना कामाची जाणीव  करुन द्यायची. त्यांची कामं नेमकी असतात तरी काय. याबद्दल संपूर्ण माहिती आपण पाहणार आहोत.

सरळ साध्या सोप्प्या भाषेत सांगायच तर ग्रामसेवक म्हणजे ग्रामपंचायतींचा राज्यपाल. त्यांची नियुक्ती शासन करते. गावकामगार तलाठ्यापासून तहसीलदारपर्यंत त्यांचे अधिकारक्षेत्र असते.

महत्त्वाची कागदपत्रे काढण्यासाठी ग्रामसेवकांकडून अनेक दाखले लागतात. सैन्य भरतीपासून कॉलेज अ‌ॅडमिशनपर्यंतचे दाखले काढण्यासाठी अनेकदा ग्रामपंचायत कार्यालयाच्या येरझाऱ्या मारयला लागतात. तुम्ही गेलाय आणि ग्रामसेवक कार्यालायत उपस्थीत आहे, असं खुप कमी वेळा घडलं असेल. ग्रामसेवकाचं कामं नेमकं असतातं तरी काय ? हा सवाल तुमच्या मनात येत असेल.

गावच्या विकासात सरपंच आणि सदस्य बॉडी इतकचं ग्रामसेवकाचं योगदान महत्त्वाचे असते. गावच्या सेवेसाठी नियुक्त करण्यात आलेल्या या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी मनात आणलं तर गावचा चेहरा मोहरा बदलू शकतो पण अनेक ग्रामसेवक कार्यालयात उपस्थीत नसतात. कामात कसूर करणाऱ्या या अधिकाऱ्याची कामं नेमकी कोणती आणि ती न केल्यास कोणाकडे तक्रार करुन त्यांच्यावर कारावाई करता येईल त्याची ही माहिती.

ग्रामसेवकाची कामे

१. ग्रामपंचायतींचे दप्तर सांभाळणे.

– ग्रामपंचायतीशी संबंधीत महत्त्वाची कागदपत्रे, ठराव, इत्यादी सांभाळण्याची जबाबदारी त्याची असते. तसेच कागदपत्र हरवू नयेत याचीही त्याला काळजी घ्यावी लागते.

२. ग्रामपंचायतीचे वार्षिक अंदाजपत्र तयार करणे

– जिल्हा परिषद व थेट राज्य व केंद्र सरकारकडून दरवर्षी गावच्या विकासकामांसाठी येणारा निधी कुठं, कसा, किती खर्च करायचा याचं नियोजन करणे.

३. शासकीय योजनांची माहिती देणे

– केंद्र आणि राज्य सरकारकडून देण्यात येणाऱ्या विविध योजनांची माहिती देवून. लाभार्थ्यांना लाभ मिळवून देणे.

४. घरपट्टी, पाणीपट्टी इत्यादींची कर वसूली करणे, उतारे दाखले इत्यादी कागद पत्रांची प्रती देणे.

५. शैक्षणिक सुविधांचा आढावा घेणे

ग्रामीण भागातील शाळांमध्ये मुलभूत सुविधा ही नसतात. अशावेळी शिक्षण अधिक सुलभ आणि सोईचे कसे करता येईल यासाठी प्रयत्न करणे.

६. जन्म, मृत्यू, उपजतमृत्यू, विवाह इत्यादींची नोंद ठेवणे

७. जैव विविधता समितीचे, आपत्कालीन समितीचे, ग्रामसभेचे सचिव म्हणून काम पाहणे.

कामचुकार ग्रामसेवकांवर कशी कराल कारवाई

गावकऱ्यांना कायद्याचं आणि यंत्रणेचं ज्ञान नसल्याने त्यांचे फावते. कामात अनियमितता आणि ग्रामविकासात आडकाठी आणणाऱ्या ग्रामसेवकांविरुद्ध गट विकास अधिकारी (BDO) किंवा जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्याकडे तक्रार करता येते. कामचुकार ग्रामसेवकांवर निलंबणाची कारवाई या अधिकाऱ्याकडून होऊ शकते. गावखेड्यात किरकरोळ कागदपत्रांसाठी नागरिकांची कामं रखडतात. ती कागदपत्र काढण्यासाठी बऱ्याचदा ग्रामसेवकाची मदत लागते. पण ते वेळेवर हजर नसल्याने नागरिकांची काम तटतात. बऱ्याच गावात सरपंच आणि ग्रामसेवकांच साटलोट असल्यामुळं सरपंच ही त्यांच्यावर कारवाई करत नाहीत. अशा परिस्थीतीत वरील मार्गांचा वाप केल्यास ग्रामसेवकांकडून व्यवस्थित कामं करवून घेता येतात.

‘संपादकीय’ लिहिणारे हे ज्येष्ठ पत्रकार असून त्यांचे स्वतंत्र मत आहे. त्यांच्या लेखासोबत ‘महाराष्ट्र टुडे’चा कसलाही संबंध नाही. आम्ही केवळ त्यांचे मत मांडण्याचा प्रयत्न आमच्या माध्यमातून करत आहोत.

बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला

MT LIKE OUR PAGE FOOTER