सचिनदा आणि पंचमदा यांच्या संगीताच्या नात्यातील मनोरंजक कथा

S.D. Burman - R.D. Burman

आर. डी. बर्मन यांना त्रिपुराचा प्रिन्स म्हणून कधीच ओळखले जात नव्हते; परंतु चित्रपट जगतात त्यांना नक्कीच ‘प्रिन्स ऑफ म्युझिक’ म्हटले जात होते.

बर्मन पिता-पुत्राचे नाते खूप वेगळे होते. फारच थोड्या लोकांना ठाऊक आहे की, सचिन देव बर्मन (S. D. Burman) ऊर्फ सचिनदा हे त्रिपुराच्या राजघराण्यातील असून त्यांनी आधी कोलकाता आणि नंतर मुंबईच्या चित्रपटसृष्टीतल्या सामान्य स्ट्रगलरप्रमाणे राजघराण्यापासून विदाई घेतली. संघर्ष केला. त्यांनी प्रतिभेच्या बळावर असे नाव बनवले आणि मुलगा पंचमदा म्हणजे राहुल देव बर्मन ऊर्फ आरडी बर्मन यांनी त्याला आणखी पुढे नेले. पण राजघराण्यातील असूनही त्यांचे नाते खूपच संगीतमय होते, कधीकधी सूर बदलू शकत असे, कधीकधी दोघांमध्ये समान प्रकारचा राग आणि असंतोष होता, जसे आपल्या सर्वांचे आपल्या वडिलांशी होते. आर. डी. बर्मन (R. D. Burman) यांना त्रिपुराचा प्रिन्स म्हणून कधीच ओळखले जात नव्हते; परंतु चित्रपट जगतात त्यांना नक्कीच ‘प्रिन्स ऑफ म्युझिक’ म्हटले जात होते.

वडिलांनी चोरली मुलाची ‘चाल’
तुमचा असा विश्वास आहे काय की वडिलांनीसुद्धा मुलाची धून चोरली आहे? पण जेव्हा आर. डी. बर्मन यांनी त्यांचे वडील एस. डी. बर्मनवर आपली ‘चाल’ चोरी केल्याचा आरोप केला तेव्हा हे घडले आहे. १९५६ मध्ये रिलीज झालेला हा चित्रपट देवानंद यांचा ‘फंटूश’ होता. त्या दिवसांत, पंचमदा, अर्थात राहुल देव बर्मन, कोलकात्यात सुटीवर गेले होते, जेव्हा त्यांनी ‘फंटूश’मधील हे गाणे पाहिले तेव्हा त्यांना धक्काच बसला. या गाण्याचे बोल आहेत ‘ऐ मेरी टोपी पलट के आ…’

पंचमदा यांच्या बायोग्राफीमध्ये याचा उल्लेख झाला आहे
पंचमदा यांच्या ‘आरडी बर्मन द प्रिन्स ऑफ म्युझिक’ या बायोग्राफीमध्ये पंचमदा यांनी याचा उल्लेख केला आहे. ‘मला हे सूर ऐकून वाटले … ओ माय गॉड, हे सूर मी लिहिले. मी ताबडतोब तिथून वडिलांना पत्र लिहिले आणि मला न सांगता हा सूर वापरल्याचा आरोप केला. त्यांचे वडील एस.डी. बर्मन यांनी असे बोलून आपले बोलणे थांबवले की, त्यांनी हे हेतुपुरस्सर केले आहे जेणेकरून लोकांना कळेल की माझा मुलगादेखील चांगली चाल तयार करतो.

सचिनदा यांच्या या गाण्यांमध्येही राहुलचा सूर आहे
‘सर जो तेरा चकराए, या दिल डूबा जाए …’ हे गाणे तुम्ही नक्कीच ऐकलं असेल, हे गाणेही आर. डी. बर्मन यांनी संगीतबद्ध केले होते, जे शांतपणे एस. डी. बर्मन यांनी वापरलेले होते. वास्तविक, त्यांना मुलगा राहुलला आश्चर्यचकित करायचे होते. तसंच, राज कपूरवर चित्रित गाणं ‘है अपना दिल तो आवारा, ना जाने किस पे आयेगा’ हे गाणं तुम्ही ऐकलं असेल, जे या गाण्यातील माउथ ऑर्गनचे स्वर आहे, ते आर. डी. बर्मन यांनी वाजवलं होतं.

‘प्यासा’ दरम्यान बनले अधिकृत सहाय्यक
गुरुदत्त यांच्या ‘प्यासा’ सिनेमामुळे राहुल यांनी सचिनदाला सहाय्यक बनवले. सचिनदा यांचं संगीतावरून लक्ष उडू नये म्हणून खूप काळजी घेत होते. त्यामुळे त्यांचे लक्ष कमी होऊ नये यासाठी ते सतत लक्ष देत असत. जेव्हा महमूद यांनी त्यांच्या ‘भूत बांगला’ चित्रपटाच्या कॉमेडी सीनमध्ये त्यांना एक छोटी भूमिका दिली तेव्हा सचिनदा खूप रागावले आणि त्यांना अभिनयाऐवजी संगीतावर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगितले.

देव आनंद यांचा चित्रपट का नाकारला?
देव आनंद यांना राहुल यांच्या प्रतिभेवर मोठा विश्वास होता, म्हणून त्यांना आपल्या ‘हरे कृष्ण हरे राम’ चित्रपटाच्या गाण्यांसाठी वडील आणि मुलगा दोघांकडूनही संगीत हवे होते. त्यामध्ये काही पारंपरिक गाणी आहेत, तुम्ही संगीत द्या आणि ‘दम मारो दम …’ अशी काही आधुनिक गाणी राहुल यांनी तयार केली पाहिजेत, असा प्रस्ताव त्यांनी सचिनदा यांना दिला. पण सचिनदा यांनी हा प्रस्ताव आणि चित्रपट दोघांनाही नकार दिला. जेव्हा वडिलांनी हा चित्रपट नाकारला, त्यानंतर पंचमदाने ‘दम मारो दम …’ यासह सर्व गाणी तयार केली आणि या चित्रपटाने त्यांचे नशीब बदलले. ती गाणी आजही रिमिक्स होत आहेत. जर तसे असेल तर कल्पना करा की, त्यावेळी आलम काय होता. आज दोघेही नाहीत; पण या दोघांच्या गाण्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टी इतकी समृद्ध केली आहे की, लोक आजही त्यांची गाणी ऐकून त्यांना आठवतात.

बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला

MT LIKE OUR PAGE FOOTER